|
Szydłowiec
liczy
sobie prawie 570 lat, a jego historia sięga znacznie dalej, do
początków XIII w, kiedy był jeszcze tylko wsią służebną i osadą targową
leżącą u
zbiegu traktów do Iłży, Wąchocka, Skrzynna, Radomia i Opoczna. Był
wtedy
własnością rodu Odrowążów. Odrowążowie, którzy pochodzili z Moraw,
zdobyli
w okresie monarchii piastowskiej i w czasie panowania Jagiellonów
wielkie
znaczenie, wchodząc w posiadanie wielkich dóbr ziemskich, godności i
urzędów.
Jeden z nich - Iwo Odrowąż - sprowadził do Polski zakon dominikanów.
Pierwszymi
Odrowążami, którzy przybrali nazwisko Szydłowieckich byli bracia Jakub
i Sławko, którzy w 1401r. erygowali szydłowiecki kościół farny.
Staraniem Szydłowieckich dotychczasowa osada otrzymała w 1427r. prawa
miejskie, a
przywilej Kazimierza Jagiellończyka z 1470r. nadał miastu prawa
magdeburskie. Do rozkwitu miasta przyczyniła się świetna kariera rodu
Szydłowieckich, piastujących najwyższe godności i urzędy. Krzysztof
Szydłowiecki, kasztelan krakowski, sandomierski i kanclerz wielki
koronny był jednym ze sterników nawy państwowej ówczesnej Polski. Jako
wybitny humanista przyjaźnił się z najświetniejszymi umysłami swojej
epoki - między innymi z Erazmem z Rotterdamu.
Wraz z
małżeństwem
jednej z córek Krzysztofa z Mikołajem "Czarnym" Radziwiłłem Szydłowiec
przechodzi na własność rodu równie potężnego, jak Szydłowieccy.
Radziwiłłowie,
rezydujący na stałe w Nieświeżu, zarządzali Szydłowcem aż do 1802r,
kiedy
to miasto wraz z kluczem przyległych dóbr przeszło w drodze licytacji w
ręce Anny z Zamoyskich Sapieżyny, która z kolei odsprzedała dobra
szydłowieckie
skarbowi Królestwa Polskiego w 1828r.
Za
Szydłowieckich i Radziwiłłów Szydłowiec zdobył bardzo duże znaczenie
jako
ośrodek handlu żelazem, wydobycia i obróbki tutejszego piaskowca,
handlu
wyrobami miejscowego rzemiosła i płodami rolnymi. Szydłowieckie targi,
których na mocy królewskich przywilejów odbywało się kilka w roku,
znane
były w całej Polsce. W
XVI wieku prężnie rozwijające się miasto było ośrodkiem osadnictwa
włoskiego, szkockiego, żydowskiego i niemieckiego. Jednak w XVII wieku,
nękane licznymi epidemiami i wojnami szwedzkimi, znacznie podupadło.
Pomimo wysiłków władz miejskich i trwającego nadal osadnictwa nigdy już
nie odzyskało znaczenia i dobrobytu, jakim cieszyło się przedtem
"Hrabstwo Szydłowieckie" Radziwiłłów. Znaczne straty poniosło w czasie
walk o wolność narodową. Zostało zniszczone w czasie insurekcji
kościuszkowskiej, ponosiło ciężary powstania listopadowego i
styczniowego, w którym z 22 na 23 stycznia było miejscem walk oddziałów
Mariana Langiewicza z wojskami rosyjskimi. Podczas I wojny światowej
znacznie ucierpiał wybudowany jeszcze przez Szydłowieckich kościół św.
Zygmunta i
XVII-wieczny ratusz miejski. Zostały jednak wyremontowane w latach
dwudziestych.
Tuż przed wybuchem II wojny światowej ponad 60% mieszkańców Szydłowca
stanowili
obywatele pochodzenia żydowskiego, dochodząc nieraz do ważnych
stanowisk
w ówczesnych władzach samorządowych.
We
wrześniu 1939r. ziemia szydłowiecka była miejscem walk z niemieckimi
zagonami pancernymi, toczonych przez żołnierzy 163 i 165 Pułku Piechoty
i 7 Pułku Artylerii Lekkiej z 36 Dywizji Piechoty. 130 żołnierzy
poległych 8 września 1939r. w bitwie pod Barakiem na przedmieściu
Szydłowca spoczywa w kwaterze wojskowej miejscowego cmentarza
parafialnego, a dzień 8 września jest miejskim i gminnym świętem
pamięci o obrońcach Ojczyzny.
Okolice
Szydłowca były także teatrem działań słynnego "Szalonego
Majora", Henryka Hubala - Dobrzańskiego - pierwszego partyzanta II
wojny światowej. Szydłowianie walczyli w szeregach 21 i 72 Pułku
Piechoty Armii Krajowej. Miasto jako wielkie skupisko ludności
żydowskiej stało się miejscem eksterminacji, a zamkniętą w getcie
ludność żydowską z okolic wywieziono do obozu na Majdanku. Pozostał po
nich do dziś jeden z największych w Polsce starych cmentarzy, tzw.
"Kirkut".
Po
zakończeniu
wojny miasto znacznie się rozbudowało. Powstały nowe szkoły, powołano
do
życia liceum ogólnokształcące i Zespół Szkół Zawodowych, rozwinął się
tradycyjny przemysł kamieniarski i garbarski, rozbudowano zakłady
elektroniki przemysłowej, powołano spółdzielnię mieszkaniową. W latach
1956-1975 Szydłowiec był siedzibą powiatu. Miasto rozwinęło się
infrastrukturalnie. Obecnie jest siedzibą
gminy i powiatu szydłowieckiego, który prócz Szydłowca obejmuje gminy
Orońsko, Mirów, Jastrząb i Chlewiska. Miasto pełni rolę ośrodka
komunikacyjnego, handlowego i administracyjnego. Rozwija się prężnie
działalność regionalna i kulturalna. Z racji swoich licznych zabytków
Szydłowiec przyciąga wielu turystów z kraju i z zagranicy.
|
